Selma Boulmalf (1998), programmamaker NEWConnective VU en coördinator Emoena Vrije Universiteit Amsterdam, in gesprek met Fernando Enns (1964), hoogleraar (vredes-)theologie en ethiek.
Selma: Wat is dopen?
Fernando: Nou, de doop is in de christelijke traditie een ritueel dat allekerken toepassen. Als je lid wilt worden van de kerk, is dit de eerste rite.Er wordt water op je hoofd gegoten of je wordt ondergedompeld inwater.
Selma: Waar komt het ritueel vandaan?
Fernando: Het symbool van water is altijd – in alle religies – heelbelangrijk geweest. Het draagt het aspect in zich van weer schoonworden. Een vernieuwing.
Selma: En wanneer doen jullie dat in jullie traditie?
Fernando: Doopsgezinden dopen op latere leeftijd. Wij komen vanuitde ‘Radicale Reformatie’ in de 16e eeuw, en die ‘dopers’ zeiden: Als jealle baby’s doopt, wat maakt het dan uit om christen te zijn? Het heeftmeer zin als volwassenen zich wijden aan een christelijk leven – en dande doop ontvangen als een ‘uiterlijk teken’. Dus begonnen ze elkaarte dopen (voor de tweede keer, omdat ze als baby natuurlijk allemaalal gedoopt waren). Maar herdopen werd in die tijd beschouwd als eenmisdaad, eigenlijk als een uitdaging aan de maatschappelijke enkerkelijke orde.
Selma: En zijn er eisen? Moet je laten zien dat je volgens de leer leeft?
Fernando: Er wordt verwacht dat je eerst de gemeenschap leert kennen.De meeste doopgezinde gemeenten hebben een soort onderwijs, zodatmensen echt begrijpen wat geloof is, wat de christelijke ethiek is,waartoe ik me verplicht als ik om de doop vraag. Je wordt gevraagd jeeigen persoonlijke geloofsbelijdenis te schrijven om er zeker van te zijndat het echt iets is waarin jij gelooft.
Selma: Dus het is een toewijding aan een bepaalde manier van levenen ook een verplichting om deel uit te maken van een gemeenschap.Ik weet dat voor sommige mensen de doop een poort naar de hemel is.Is er zoiets als dat?
Fernando: Doopsgezinden geloven niet dat dit is wat de Bijbel leert.In veel christelijke tradities is de doop een ‘sacrament’. Dat betekentdat jij een stap doet, maar eigenlijk zorgt God hier voor het belangrijk-ste werk. In de doop worden al je zonden vergeven. Wij geloven datde doop meer een ‘symbool’ is. Het is door Gods genade dat we waar-schijnlijk allemaal in de hemel komen, wat dat ook moge zijn…En toch gebeurt er hier iets geestelijks. Gewoonlijk wordt de doopuitgevoerd in een dienst. De gemeenschap komt daar samen om tebidden en te zingen en in die dienst presenteert degene die om dedoop vraagt zijn of haar persoonlijke geloofsbelijdenis. En dan wordtde verzamelde gemeenschap gevraagd of ze klaar zijn om dit nieuwelid te verwelkomen. Dan wordt het waterritueel uitgevoerd.
Selma: Betekent dit dat er in de gemeenschap veel mensen zijn die nietgedoopt zijn?
Fernando: Ja, dat kan gebeuren. Meestal worden ze de ‘vrienden’ vande gemeenschap genoemd. Voor anderen is de doop belangrijk om dietoewijding uit te drukken, aan God, aan de anderen.
Selma: Zit het in het collectieve geheugen dat mensen weten wie ergedoopt is?
Fernando: Kijk, hier ligt een uitdaging voor onze traditie. Wanneer ishet juiste moment om gedoopt te worden? Wanneer weet ik genoeg overdit geloof? Wanneer is mijn geloof sterk genoeg om de verbintenis aante gaan? Dus sommige mensen stellen de doop uit.
Selma: Het is meer een ervaring, denk ik, en geen noodzaak?
Fernando: Het is een persoonlijke, spirituele ervaring, ja. Ik weet nogdat ik gedoopt werd. Ik was toen 14. En ik weet nog waarom ik eromvroeg en waar ik mezelf aan verbond. Op sommige momenten in mijnleven herinner ik me dat! Maar het is ook goed om te onthouden dat Godin mijn doop ook een verbintenis aanging. God accepteerde mij als, ja,in onze religieuze taal, als Gods eigen ‘kind’. Het mooie van de doop iseigenlijk dat het een wederzijdse verbintenis is, tussen het menselijkeindividu en God – en de gemeenschap, die het individu ondersteunten draagt, en getuigt van dat gemeenschappelijke geloof.
Selma: En ik denk dat je nadenkt over je overtuiging van toen, omdat jejezelf toewijdde…
Fernando: Natuurlijk is het een levenslange groei. Ik bedoel, we kijkennaar de doop als een moment in je leven. Maar er is veel gebeurd in mijnleven. Mijn geloof is gegroeid, uitgedaagd en veranderd. Dus natuurlijkzou ik vandaag de dag mijn geloof belijden met andere woorden…We moeten de doop niet reduceren tot dit ene waterritueel, maar hetzien als een levenslang proces waarin je je doop beleeft.
Selma: Maar wat als je een radicale verandering voelt ten opzichte vanhoe je je toen voelde bij je doop? Is er bijvoorbeeld een manier omopnieuw te dopen?
Fernando: De doop wordt beschouwd als een eenmalig iets in het leven.Als iemand bijvoorbeeld als baby al gedoopt is, vragen we tegenwoordigniet meer om een nieuwe doop, maar alleen om een persoonlijkegeloofsgetuigenis. De persoon is al lid van de wereldwijde kerk.
Selma: Vanaf welke leeftijd mag je het doen? Want ik begon bijvoor-beeld mijn hijab1 te dragen toen ik acht was.
Fernando: Je kunt jezelf trouwens niet dopen. Je moet de doopontvangen…
Selma: …oh ja, om gedoopt te worden….
Fernando: Wanneer heeft een persoon de cognitieve capaciteiten omecht zo’n beslissing te nemen? Dit is opnieuw een uitdagende vraag.Dit zijn beslissingen die de gemeenschap moet overwegen. In datonderscheidingsproces zijn ze vrij om te beslissen.Waarom nam jij die beslissing toen je acht jaar oud was? Weet je datnog?
Selma: Ik ging naar Iran en daar droeg ik hem, ik kwam terug enik voelde me echt blootgesteld. Ik wilde niet meer zo bloot zijn.
Fernando: Is het een soort bescherming?
Selma: Ik zou zeggen dat als ik er toen niet voor had gekozen, ikmisschien geen hijab had gedragen vanwege de gevolgen. Uiteindelijkben ik blij dat ik hem draag. Het was een heel persoonlijke overtuigingom het te doen. Misschien was het goed dat ik niet alle consequentieskende. Ik ging die verbintenis aan voordat ik wist wat de gevolgenwaren.
Fernando: Ik denk dat dit erg lijkt op de doop. Het is echt niet alleen hetindividu, het hangt ook af van de context waarin we leven en die vormtons, en dat is prima. Maar dat is niet alles. Er is ook altijd ons geloof datieder mens verlicht kan worden door Gods geest. Of dat we zelfs zeggen:‘de genade van God werkt op verschillende manieren’.
Selma: Precies. Denk je dat je het leven anders zou hebben ervarenals je niet gedoopt was? Denk je dat het je een soort rots heeft gegevenom op te staan?
Bureau MaxmaxnlProfiel bewerken
Fernando: Ik denk dat er vooral in de fase van adolescentie entiener-zijn zoveel dingen gebeuren en dat je je eigen persoonlijkheidontwikkelt. Ik ben echt blij dat ik toen in een gemeenschap leefdedie me het geloof bijbracht. En ik heb ervaren dat ik altijd, als er uit-dagingen zijn, als er vreugde is, als er een crisis is, wat er ook gebeurtin het leven, ik dat altijd kan verbinden met mijn geloof – en mijn doop,en de gemeenschap van gelovigen. Dat helpt me om mezelf steedsopnieuw los te laten en me voor te houden dat God dezelfde liefde heeftvoor alle mensen. Zelfs voor de mensen die je niet mag of die je nietbegrijpt.